In de afgelopen jaren heeft het Aanjaagteam Wonen Welzijn Zorg voor Ouderen partijen aangezet tot samenwerking en actie. Met als doel om te komen tot vitale zorgzame woongemeenschappen. Dat heeft onder meer geleid tot een gereedschapskist vol bewezen aanpakken: stappenplannen, inspirerende woonzorgconcepten en regionale netwerken die al draaien. De vraag is niet meer hoe beginnen we, maar hoe schalen we op? De inzet van het Aanjaagteam stopt begin juli. Hoe kan de sector het nu zelf oppakken? Een corporatiebestuurder en een conceptontwikkelaar bij een woningcorporatie vertellen.

Janneke Wolfs, conceptontwikkelaar bij woningcorporatie ZOwonen, weet precies waar de winst zit. Na 17 jaar in het zorglandschap maakte zij de overstap naar de Limburgse corporatie en bracht de les mee die nu centraal staat in haar aanpak: begin samen, niet achteraf. ‘Corporaties bouwen voor 40 tot 50 jaar. Zorgaanbieders organiseren 5 tot 10 jaar vooruit. Als je die 2 tijdshorizonten niet aan de voorkant bij elkaar brengt, loop je altijd achter de feiten aan.’ Bij ZOwonen is dat omgedraaid: zorgpartners zitten nu vanaf het eerste idee aan tafel, niet pas bij het exploitatieplan. Die werkwijze levert concrete resultaten op — en is precies het soort aanpak dat het Aanjaagteam de afgelopen jaren heeft helpen ontwikkelen en verspreiden.

Stappenplan, roadmap en inspiratiekaart
Het Aanjaagteam heeft voor de betrokken partners in de woonzorgopgave voor ouderen een stappenplan opgesteld: wat moet je doen om de opgave te borgen in je eigen organisatie? En welke andere partners heb je nodig om tot realisatie te komen? In de roadmap komen al die stappenplannen samen. Sander Heinsman, bestuursvoorzitter Portaal en lid van het bestuurlijk Aanjaagteam: ‘De grote uitdaging is, zoals Janneke al zegt, dat je wonen en zorg echt aan de voorkant bij elkaar moet brengen. Niet nadat de plannen al gemaakt zijn.’ Daarnaast brengt de inspiratiekaart van het Aanjaagteam tientallen concrete woonzorgvormen bijeen. Heinsman: ’Als elke collega-corporatiebestuurder één inspirerend voorbeeld heeft, zijn we al een stapje dichterbij.’

Bij Portaal zelf werd Elderburen in Arnhem werkelijkheid: ouderen en mensen met een lichte verstandelijke beperking wonen er samen en redelijk zelfstandig, terwijl ze dat anders niet hadden gekund. ‘Dat is echt een succes,’ zegt Heinsman.

Wat werkt in de praktijk
Bij ZOwonen begon de beweging met een documentaire. Drie bewonersverhalen, een man met hersenbeschadiging, een meisje met een oogziekte en een oudere die graag samen met haar partner wilde blijven wonen, werden gedeeld met bestuurders in de regio. Daarna werden letterlijk handschoenen op een podium gelegd. ‘We vroegen: wie voelt zich verantwoordelijk voor dit onderwerp? Pak die handschoen op.’ De bestuurders die dat deden, zitten nu samen in de Oplossingenfabriek , een regionaal overleg van 15-20 bestuurders van zorg, corporaties en gemeenten.

Wolfs: ‘Je moet zoveel partijen meekrijgen én door 3 lagen heen. Bestuurders, tactisch niveau, operationeel. Dat is een megacultuurverandering.

‘En je hebt ook inspiratie nodig. Ga op werkbezoek. Ga bij de buren kijken. Van vallen leer je lopen.’

Heinsman vult aan: bij de Vernieuwde Stadhebben 25 bestuurders, goed voor 40% van de sector, zich verbonden aan het opschalen van bewezen extramurale wonen-concepten zoals de Lang Leven Thuisflat. ’Niet weer zelf het wiel uitvinden en een nieuw concept bedenken. Gewoon kijken wat werkt en dat breed toepassen.’

Structurele financiering
Toch blijft volgens hem één vraagstuk aandacht vragen: de structurele financiering van gemeenschapsvorming. ‘Corporaties investeren al veel. Maar de transitiegelden om echt van zorg naar preventief welzijn te gaan, dat vraagt een politieke keuze die nog niet gemaakt is.’ De Wet Domeinoverstijgende Samenwerking (DOS) is wel een belangrijke stap om tot structurele financiering te komen. Hierbij dragen de zorgkantoren bij aan de financiering van preventieve maatregelen die aantoonbaar leiden tot verlaging van zorgkosten, zoals gemeenschapsvorming.

De oproep van Wolfs is: ‘Corporaties moeten durven om in de spiegel te kijken. Als we blijven wegkijken en ons verschuilen achter regels en kaders, is er over 5 jaar niets veranderd. En dan moeten we eerlijk toegeven dat we de mensen tekort doen.” Ze stelt zichzelf, en iedereen aan wie ze het vraagt, steeds dezelfde vraag. ‘Hoe wil je dat je eigen moeder of vader morgen woont?’

Alle kennisproducten van het Aanjaagteam zijn beschikbaar via de website van het Aanjaagteam .